Απόκριες με τον βασιλιά Όθωνα στην Αθήνα του 19ου αιώνα

Share Button

Στην Αθήνα του Όθωνα και της Αμαλίας, περίπου στα μέσα του 19ου αιώνα, η εορτή της Αποκριάς είχε ξεχωριστή θέση, μια και σε αυτήν λάμβανε μέρος όλος ο λαός.

Οι Ευρωπαίοι που διέμεναν στην πόλη καθιέρωσαν τις ιδιωτικές γιορτές στα σπίτια (μπαλ μασκέ) με ευρωπαϊκούς χορούς και μουσική. Αυτά γίνονταν κυρίως στις οικίες της αριστοκρατίας. Ο Γάλλος συγγραφέας και δημοσιογράφος Εντμόντ Αμπού, που το 1852 βρέθηκε στην Αθήνα, μας πληροφορεί: «Δεν είχα δει ποτέ κόσμο να χορεύει με μεγαλύτερη μανία απ’ όσο η καλή ελληνική κοινωνία!…»

Ο λαός προτιμούσε τις δημόσιες εκδηλώσεις στους δρόμους και στις πλατείες. Εκεί μπορούσε να συναντήσει κανείς υπαίθριους θιάσους, ακροβάτες, γαϊτανάκια, κουκλοθέατρα, τον καραγκιόζη, και να παρακολουθήσει πολλά δρώμενα. Ο περιηγητής Έντγκαρ Γκάρστον, που επισκέφθηκε την Ελλάδα το 1840, λέει για ένα τέτοιο περιστατικό: «… δύο άντρες είχαν ντυθεί ταξιδιώτες με ομπρέλα, ευρωπαϊκά ρούχα της μόδας κλπ. και μαζί τους ένας ντυμένος Τούρκος μεταφραστής τους. Πότε πότε οι “Φράγκοι” έκαναν μια στάση και ζωγράφιζαν ή σκίτσαραν το πορτρέτο κάποιου που θα τον σταματούσαν… ή του έπιαναν κουβέντα, μέσω του μεταφραστή τους…»

 

Γύζης Νικόλαος (1842 - 1901) Αποκριά στην Αθήνα, π. 1892

Γύζης Νικόλαος (1842 – 1901) Αποκριά στην Αθήνα, π. 1892

 

Κορυφαίο έθιμο ήταν ο ρεβιθοπόλεμος. Εναλλακτικά χρησιμοποιούνταν φασόλια ή καλαμπόκι. Ομάδες συναντιούνταν στον δρόμο και πετούσαν ρεβίθια η μία στην άλλη. Άλλοτε, πάλι, έκαναν επίθεση σε εξώπορτες και στα παράθυρα αντιπάλων. Αργότερα έφτασε ο χαρτοπόλεμος.

Υπήρχε και άτυπη, τρόπον τινά, παρέλαση μασκαράδων. Τα «μουτζουρώματα» στο πρόσωπο από την περίοδο της τουρκοκρατίας παραχώρησαν τη θέση τους στις ευρωπαϊκού τύπου μάσκες και στολές αμφίεσης, που πωλούνταν στα μαγαζιά, ακόμα και στα μπακάλικα. Οι μασκαράδες συγκεντρώνονταν, την Κυριακή της Αποκριάς το μεσημέρι, στη λεγόμενη «Μουσική της Κυριακής». Η οδός Πατησίων που ξεκινούσε από την Ομόνοια (τότε Πλατεία Όθωνος) έφτανε σε ένα σημείο εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το Πεδίο του Άρεως. Εκεί υπήρχε ένα μεγάλο κιόσκι πάνω στο οποίο κάθε Κυριακή μεσημέρι προς απόγευμα η μπάντα του στρατού έπαιζε τραγούδια και ο κόσμος πήγαινε βόλτα. Η Ιουλιανή φον Πλύσκω ήταν η μεγάλη Κυρία της Τιμής της Βασίλισσας Αμαλίας. Καταγράφει στο ημερολόγιό της για την Κυριακή της Αποκριάς στις 5 Μαρτίου 1848 : «…Στη μουσική της Κυριακής […] είχε συγκεντρωθεί λαός πολύς, ανάμεσά τους και μεταμφιεσμένοι. Η οδός Πατησίων είχε μετατραπεί σε κανονικό corso, πολλές άμαξες, καβαλάρηδες και περιπατητές πηγαινοέρχονταν…». Την Κυριακή της Αποκριάς στις 10 Μαρτίου 1850 η Πλύσκω πήγε με τους βασιλείς και γράφει ενθουσιασμένη: «…Τέτοια Κυριακή της Αποκριάς δεν υπήρξε μέχρι τώρα ποτέ… Όπου κι αν πήγαιναν οι Μεγαλειότητες, τις συνόδευαν χιλιάδες άνθρωποι, που ήταν συγκινημένοι και εκδήλωναν την αγάπη τους…»

Την Καθαρά Δευτέρα ο κόσμος παραδοσιακά γιόρταζε στους Στύλους του Ολυμπίου Διός, τις «Κολόνες», όπως τους έλεγαν. Ο κόσμος χόρευε και τραγουδούσε, τα πειράγματα ήταν διαρκείας, και βέβαια έτρωγαν σαρακοστιανά: ψωμί, σκόρδα, ταραμά, κρεμμύδια, βρεγμένα κουκιά, ρετσίνα και οι πιο πλούσιοι χταπόδι, στρείδια και μύδια.

Η Χριστιάνα Λυτ, γυναίκα του ιερέα των ανακτόρων, γράφει στο ημερολόγιό της για την Καθαρά Δευτέρα στην Αθήνα στις 7 Φεβρουαρίου 1844: «… Πήγαμε κι εμείς με όλο τον κόσμο έξω στις Κολόνες, όπου είχανε μαζευτεί πολλές χιλιάδες λαού για τη γιορτή της Αποκριάς. Συναντήσαμε πολλούς γνωστούς… Όταν βλέπεις από μακριά όλον αυτόν τον κόσμο με τα πλουμιστά ρούχα (τους μασκαράδες) και τους στρατιώτες με τ’ αστραφτερά τους όπλα… δεν αισθάνεσαι τη μυρουδιά του σκόρδου, που είναι απαραίτητη σε μια τέτοια γιορτή…».

Σε αυτή τη γιορτή μερικές φορές πήγαιναν και οι βασιλείς. Όπως λέει η Χριστιάνα Λυτ : «… Οι βασιλιάδες κάθονταν κάτω από ένα υπόστεγο, φτιαγμένο από δαφνόκλαδα, κι έτρωγαν…». Επιτρεπόταν στον κόσμο να τους πλησιάσει και να εκδηλώσει τη χαρά του. Η Πλύσκω αναφέρει για την Καθαρά Δευτέρα τον Φεβρουάριο του 1847: «…ένας πλησίασε (ενν. τους βασιλείς) και είπε: Ε, βασιλιά, θα πάμε στην Πόλη; (ενν. την Κωνσταντινούπολη)…» Επίσης, για την Καθαρά Δευτέρα στις 26 Φεβρουαρίου 1849 γράφει με ενθουσιασμό: «…Υποδέχθηκαν τον βασιλιά και τη βασίλισσα με επευφημίες. Τους περιτριγύρισαν χορεύοντας, τους προσέφεραν να πιουν και εξέφραζαν με κάθε τρόπο τη χαρά τους που βρίσκονταν μαζί τους…».

ΚΑΛΕΣ ΑΠΟΚΡΙΕΣ!

Η Αθήνα του Όθωνα  βρίσκεται στο επίκεντρο του νέου βιβλίου του Θάνου Κονδύλη Η ΔΟΥΚΙΣΣΑ ΤΗΣ ΠΛΑΚΕΝΤΙΑΣ, που θα κυκλοφορήσει στις 30/5.

Λίγα λόγια για το βιβλίο Η ΔΟΥΚΙΣΣΑ ΤΗΣ ΠΛΑΚΕΝΤΙΑΣ

«Είμαι η δούκισσα της Πλακεντίας, η Σοφί ντε Μαρμπουά-Λεμπρέν… τον έρωτα τον γνώρισα πολύ καλά… μόνο στη χώρα που σημάδεψε τη ζωή μου, την Ελλάδα. Εδώ κατάλαβα ότι ήταν η πατρίδα μου, λες και με περίμενε χρόνια…»

Αθήνα 1846. Η Αμερικανίδα δημοσιογράφος Δανάη Θόρτον φτάνει στην πόλη με σκοπό να πάρει συνέντευξη από την πλουσιότερη γυναίκα της Ελλάδας, τη διάσημη δούκισσα της Πλακεντίας. Ενώ περιηγείται στην Αθήνα του Όθωνα και της Αμαλίας παντού ακούει τον κόσμο να μιλάει για αυτή την εκκεντρική γυναίκα.

H Δανάη θα γνωρίσει έναν όμορφο νέο, τον Ιωάννη Μαυρομιχάλη. Θα συνδεθούν ερωτικά και για αυτήν η Αθήνα θα γίνει η πόλη του έρωτα.

Κάποια στιγμή η Δανάη θα κληθεί επειγόντως στο παλάτι. Η βασίλισσα Αμαλία θα την προειδοποιήσει ότι έχει ενοχλήσει πολλούς με τις ερωτήσεις της για τη δούκισσα, για την οποία η βασίλισσα θα εκφραστεί με τα χειρότερα λόγια. Η Δανάη δε δίνει σημασία, καθώς καταλαβαίνει την αντιπαλότητα των δύο γυναικών. Αλλά δεν υποψιάζεται ότι ο τροχός της μοίρας ήδη γυρίζει εναντίον της. Σύντομα παλαιοί εφιάλτες θα ζωντανέψουν και εχθροί από το παρελθόν θα φανερωθούν. Θα χτυπήσουν αυτήν και τον αγαπημένο της Ιωάννη αφήνοντας στο κορμί και στην ψυχή της βαθιά σημάδια.

Η Δανάη, για να βρει τη λύτρωση στο ακαθόριστο πεπρωμένο της, θα πρέπει να διαβεί τους σκοτεινούς διαδρόμους του παλατιού μιας γυναίκας η οποία από καιρό την παρακολουθεί.

Η άγνωστη ιστορία της δούκισσας της Πλακεντίας στο πρόσωπο της οποίας συγκρούστηκαν παθιασμένα ο έρωτας για έναν άντρα με το πάθος της για την Ελλάδα.

Share Button