Just do it! Ο Φιλ Νάιτ αποκαλύπτει πως έκανε τη Nike κορυφαία μάρκα διεθνώς!

nike-knight-phil
Share Button
Αναδημοσίευση από CBS News 

Το όνομα Φιλ Νάιτ μπορεί να μην είναι γνωστό σε όλους, αλλά η μάρκα αθλητικών προϊόντων που δημιούργησε σίγουρα είναι. 

Λίγο έξω από το Πόρτλαντ του Όρεγκον, απλωμένο σε μια φροντισμένη έκταση 1.400 στρεμμάτων, θα βρείτε έναν ναό των σπορ – και, με κάποιον τρόπο, ένα προπύργιο του καπιταλισμού.

Εκεί βρίσκεται η παγκόσμια έδρα της Nike, της μεγαλύτερης εταιρείας αθλητικών παπουτσιών και ρούχων του πλανήτη, με πωλήσεις που μόνο πέρυσι ξεπέρασαν τα 30 δισεκατομμύρια δολάρια.

Η Nike ιδρύθηκε πενήντα και πλέον χρόνια νωρίτερα και ήταν το πνευματικό τέκνο ενός νεαρού αθλητή στίβου ονόματι Φιλ «Μπακ» Νάιτ. Τώρα, στα 78 του, ο Νάιτ είναι ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο.

«Υπάρχουν φορές που αγναντεύω τα κτίρια όταν δύει ο ήλιος και με πιάνει μεγάλη συγκίνηση», είπε ο Νάιτ.

«Αυτοκρατορία είναι παράξενη λέξη, αλλά κάτι τέτοιο είναι η Nike», είπε ο Κόουαν.

«Κοίτα… Εμείς δε χρησιμοποιούμε αυτήν τη λέξη για την εταιρεία, αλλά όντως έχει γίνει πολύ μεγάλη!»

Ο Νάιτ είναι παράξενος χαρακτήρας: αμφιλεγόμενος, απρόβλεπτος και τρομερά ανταγωνιστικός, με ένα επιχειρηματικό στιλ που ταιριάζει με το σλόγκαν της εταιρείας, Just Do It, και που μερικές φορές ενοχλούσε τους άλλους.

«Σχεδόν εκνευρίζεσαι με τον υπαινιγμό πως είσαι επιχειρηματίας», είπε ο Κόουαν.

«Όχι, καθόλου. Είμαι περήφανος γι’ αυτό. Αλλά η επιχείρηση λειτουργεί με τον δικό μας τρόπο».

phil-knight-nike-lee-cowan-interview-620
Ο Φιλ Νάιτ της εταιρείας Nike με τον ανταποκριτή Λι Κόουαν
9786180117172_3D


Πέρυσι ο Νάιτ ανακοίνωσε ότι θα αποχωρούσε από τη θέση του προέδρου της Nike. Και στη συνέχεια αποφάσισε να αποκαλύψει την «Τρελή Ιδέα» του, όπως αποκαλεί το επιχειρηματικό σχέδιο που είχε για τη δημιουργία της εταιρείας. Το έκανε γράφοντας την αυτοβιογραφία του, με τίτλο Χτίζοντας μια αυτοκρατορία – Η αυτοβιογραφία του δημιουργού της Nike, η οποία εκδόθηκε από τη Scribner (παράρτημα του εκδοτικού οίκου Simon & Schuster, του CBS).

«Για τον υπόλοιπο κόσμο ήταν μια τρελή ιδέα, άλλα όχι για μένα», είπε ο Νάιτ. «Για μένα ήταν πάντα μια μεγάλη ελπίδα».

Αυτή η ελπίδα είχε τις πρώτες της αναλαμπές στο ιστορικό γήπεδο στίβου Χέιγουορντ του Πανεπιστημίου Όρεγκον, όπου ο Νάιτ ήταν δρομέας μεσαίων αποστάσεων.

Του άρεσαν οι ζητωκραυγές του πλήθους; «Πάρα πολύ, αν και δεν άκουσα και τόσο πολλές…»

Δεν ήταν ο πιο γρήγορος αθλητής, άλλα ίσως ήταν ο εξυπνότερος. «Πήγα εκεί στα 17 μου, πολύ αβέβαιος για όλα, και γνώρισα τον Μπιλ Μπάουερμαν. Κι έχω πει πολλές φορές ότι, χωρίς τον Μπιλ Μπάουερμαν, εγώ δε θα υπήρχα».

Ο Μπιλ Μπάουερμαν ήταν ο προπονητής του Νάιτ. Είχε μανία με το να βγάζει μέρη από παπούτσια στίβου και να τα συναρμολογεί ξανά, δημιουργώντας δικά του «παπούτσια Φρανκεστάιν».

«Τα έφτιαχνε από δέρμα κατσίκας, οπότε το πανώδερμα δεν είχε σχεδόν κανένα σχήμα, και ύστερα έπαιρνε τη σόλα με τις τάπες από κάποιο άλλο παπούτσι και την κολλούσε από κάτω», είπε ο Νάιτ. «Ήταν πολύ άσχημα, αλλά ήταν ελαφριά, κι εγώ ήμουν ένα από τα πειραματόζωά του. Έτσι, ήταν σαν να φυτεύτηκε ένας σπόρος».

Ο σπόρος αυτός ρίζωσε όταν έκανε μεταπτυχιακό στη Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. Σε μια εργασία που έγραψε εκεί περιέγραφε μια στρατηγική κατασκευής παπουτσιών στίβου στην Ιαπωνία, όπου το κόστος εργασίας ήταν χαμηλότερο.

«Από τότε που την έγραψα, ήταν σαν να εκκολαπτόταν μέσα μου», είπε. «Απλώς συνέχισε να μεγαλώνει».

Αφού αποφοίτησε, ο Νάιτ πήρε την εργασία του και την εφάρμοσε στην πράξη, πείθοντας μια γιαπωνέζικη εταιρεία να τον κάνει διανομέα των αθλητικών παπουτσιών της, των Tiger, στις ΗΠΑ. Έτσι, άρχισε να πουλάει τα παπούτσια από το πορτμπαγκάζ του αυτοκινήτου του.

Ποια ήταν η αρχική του επένδυση; Χίλια δολάρια, που τα είχε μοιράσει 50-50 με τον πρώην προπονητή και νυν συνέταιρό του, τον Μπιλ Μπάουερμαν.

«Πολλοί έλεγαν: “Α, άκουσες τι κάνει ο Νάιτ με το μεταπτυχιακό που πήρε από το Στάνφορντ; Πουλάει γιαπωνέζικα παπούτσια σαν πλανόδιος!” Ήταν πολύ αστείο εκείνη την εποχή», θυμάται ο Νάιτ. «Αλλά το ήθελα, κι έτσι είπα: πρέπει να προσπαθήσω, πρέπει να το προσπαθήσω».

Το 1971 πια η μικρή τους εταιρεία είχε πωλήσεις ύψους 1,3 εκατομμυρίων δολαρίων. Επιπλέον είχε στα χέρια της μια σημαντική καινοτομία, χάρη σ’ έναν αναπάντεχο πειραματισμό που έκανε ο Μπάουερμαν με τη βαφλιέρα της γυναίκας του.

phil-knight-lee-cowan-nike-display-620
Ο Φιλ Νάιτ εξηγεί στον ανταποκριτή Λι Κόουαν τον ρόλο που έπαιξε μια βαφλιέρα στην ιστορία της Nike.

«Έβαλε ουρεθάνη στη βαφλιέρα και είπε: “Ίσως αυτό είναι το κατάλληλο σχήμα, ένα διαφορετικό σχήμα που πρέπει να προσφέρει καλύτερο κράτημα και να είναι πιο αντικραδασμικό”», είπε ο Νάιτ.

Το αποτέλεσμα ήταν η «σόλα-βάφλα», ένα νέο είδος σόλας που ο Νάιτ ήθελε να κατασκευάσει η ίδια η Nike και την οποία αρχικά θέλησε να ονομάσει «Dimension Six» (Έκτη Διάσταση).

«Θα δυσκολευόμασταν να το χωρέσουμε όλο αυτό στη φτέρνα ενός παπουτσιού!» είπε ο Νάιτ γελώντας.

Γιατί «Dimension Six»; «Κοίτα… Υπήρχε 5η διάσταση. Σωστά; Έτσι, θέλαμε να είναι μια επιπλέον διάσταση».

Η ιδέα, όμως, δεν άρεσε σε κανέναν. Ευτυχώς, ένας υπάλληλος πρότεινε ένα άλλο όνομα: Nike, το όνομα της αρχαίας θεάς της νίκης στα αγγλικά.

Αλλά ο Νάιτ δεν ξετρελάθηκε με το όνομα, ενώ δεν του άρεσε ούτε το λογότυπο. Το «φτερό», όπως το αποκαλούσαν τότε (είχε πληρώσει μόλις 35 δολάρια σε μια φοιτήτρια για να το σχεδιάσει), υποτίθεται πως συμβόλιζε τον «ήχο της ταχύτητας». Ο Νάιτ σκέφτηκε πως έμοιαζε σαν ένα μεγάλο, χοντρό σημάδι «τσεκαρίσματος».

«Δεν υπάρχει τίποτα που να ξεχωρίζει από μόνο του και να σε κάνει να πεις: “Ποπό, αυτό είναι!” Για μένα δεν υπάρχουν στιγμές που φωνάζω “Εύρηκα!” Σχεδόν σε όλα αυτά απλώς λέω: “Εντάξει, αυτό είναι το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε, ας προχωρήσουμε”».

Το μάρκετινγκ δεν άρεσε ποτέ στον Νάιτ. Αντίθετα μάλιστα, μισούσε τη διαφήμιση. Σύντομα, όμως, συνειδητοποίησε πως αν φορούσαν τα παπούτσια του διάσημοι αθλητές, αυτό θα έλεγε πολλά και θα πουλούσε.

Ο Ρουμάνος αθλητής του τένις Ίλιε Ναστάζε ήταν το πρώτο μεγάλο όνομα που υπέγραψε με τη Nike. Σύντομα ακολούθησε ο Τζον Μάκενρο.

Μετά, όμως, εμφανίστηκε ένας μπασκετμπολίστας-φαινόμενο είκοσι ενός ετών από το Πανεπιστήμιο Βόρειας Καρολίνας.

«Το περιοδικό Fortune δημοσίευσε ένα άρθρο που έλεγε πως η Nike έχει χάσει τον δρόμο της για να πληρώνει τόσα χρήματα γι’ αυτό τον παίκτη», θυμάται ο Νάιτ.

Η Nike είχε πληρώσει στον Μάικλ Τζόρνταν γύρω στα 250.000 δολάρια για τον πρώτο χρόνο, παρόλο που ακόμα δεν είχε παίξει ούτε έναν αγώνα στο NBA. «Όχι, δεν είχε παίξει. Αλλά είχε αναδειχθεί Παίκτης της Χρονιάς στο κολεγιακό πρωτάθλημα μπάσκετ», εξήγησε ο Νάιτ.

michael-jordan-ad
Ο Μάικλ Τζόρνταν σε διαφήμιση της Nike

Τα παπούτσια Air Jordan έγιναν τόσο διάσημα, που κάποιοι ήταν διατεθειμένοι ακόμα και να σκοτώσουν για να τα αποκτήσουν. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 έγιναν πρωτοσέλιδο μια σειρά από μαχαιρώματα και ανταλλαγές πυροβολισμών που προκλήθηκαν για τα παπούτσια.

«Αυτό μας σόκαρε. Νομίζω πως η αντίδρασή μας ήταν: “Αυτό είναι τρελό, είναι μεγάλο σοκ”».

«Από την άποψη του πόσο επιθυμητά ήταν τα Air Jordan, είχαν φτάσει στο πολιτισμικό σημείο να είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό παπούτσι», είπε ο Κόουαν.

«Ναι, αυτό είναι αλήθεια».

Η Nike σπάνια απέφευγε τις αντιπαραθέσεις. Μερικές φορές μάλιστα τις επιδίωκε, υπογράφοντας συμβόλαια χορηγίας με αθλητές όπως ο Τάιγκερ Γουντς και ο Λανς Άρμστρονγκ, που αρχικά ήταν πολλά υποσχόμενοι, αλλά αργότερα η φήμη τους αμαυρώθηκε.

«Κάποιοι ήταν πολύ επικριτικοί, για παράδειγμα, όταν υπογράψατε με τον Ντένις Ρόντμαν κι άλλους, των οποίων η φήμη εντός γηπέδου ήταν εξαιρετική, αλλά εκτός γηπέδου τα πράγματα ήταν κάπως διαφορετικά. Ανησυχείς ποτέ γι’ αυτές τις δύο πλευρές;» ρώτησε ο Κόουαν.

«Φυσικά. Μας αρέσει λίγη τρέλα», απάντησε ο Νάιτ. «Απλώς με μέτρο!»

lebron-shoe-dog
Ο James Lebron διαβάζει την αυτοβιογραφία του Phil Knight

Τα παραστρατήματα των αθλητών δεν ήταν το μόνο πρόβλημα του Νάιτ. Η χρήση φτηνών εργατικών χεριών σε άλλες χώρες, αν και οικονομικά συμφέρουσα, αποδείχθηκε καταστροφική στον τομέα των δημοσίων σχέσεων. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 η Nike κατηγορήθηκε ότι χρησιμοποιεί «εργοστάσια-κάτεργα», όπου οι εργάτες δούλευαν υπό άθλιες συνθήκες, και οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων κήρυξαν μποϊκοτάζ στα προϊόντα της.

Στην αρχή ο Νάιτ αντέδρασε στις κατηγορίες, αλλά τώρα επιμένει πως οι συνθήκες και οι μισθοί έχουν βελτιωθεί.

«Είπες ότι η αρχική αντίδρασή σου χειροτέρεψε τα πράγματα – ότι αντέδρασες κάπως οργισμένα», είπε ο Κόουαν.

«Ναι. Προσπαθήσαμε να βρούμε τα καλύτερα εργοστάσια για να συνεργαστούμε. Τα καλά παπούτσια βγαίνουν από καλά εργοστάσια. Αλλά έπρεπε να έχουμε επικεντρωθεί στο γεγονός ότι τα εργοστάσια μπορούσαν να βελτιωθούν και σ’ αυτό επικεντρωθήκαμε τελικά».

Ο Νάιτ έχει μαλακώσει τώρα που βρίσκεται σε προχωρημένη ηλικία. Η προσωπική του περιουσία αποτιμάται αυτήν τη στιγμή περίπου στα 25 δισεκατομμύρια δολάρια.

Ο λόγος για τον οποίο άρχισε να πουλάει παπούτσια, όπως λέει, δεν ήταν ποτέ τα χρήματα, αλλά τώρα που τα έχει, σκοπεύει να τα αξιοποιήσει.

«Ξέρεις, μέχρι να φτάσουν στο τέλος της ζωής τους τα παιδιά και τα παιδιά των παιδιών μου, θα έχω δωρίσει τα περισσότερα σε φιλανθρωπίες», είπε ο Νάιτ.

Μαζί με τη γυναίκα του, την Πένυ, με την οποία είναι παντρεμένοι 48 χρόνια τώρα, έχουν δωρίσει ήδη παραπάνω από ένα δισεκατομμύριο δολάρια σε διάφορους φιλανθρωπικούς σκοπούς. Έχουν υποσχεθεί να δώσουν 500 εκατομμύρια στο Πανεπιστήμιο Υγείας και Επιστήμης στο Όρεγκον για την έρευνα για τον καρκίνο.

Έχουν δώσει παραπάνω από μισό δισεκατομμύριο δολάρια στο Στάνφορντ, το πανεπιστήμιο όπου ο Νάιτ κατέστρωσε το σχέδιό του για τη Nike, και συνεχίζουν να δίνουν.

Το σημάδι του Νάιτ, όμως, είναι πιο έντονο στο Πανεπιστήμιο Όρεγκον, όπου η νομική σχολή φέρει το όνομα του πατέρα του κι ένα ολοκαίνουργιο γήπεδο μπάσκετ φέρει το όνομα του γιου του, Μάθιου, ο οποίος πέθανε σ’ ένα τραγικό ατύχημα όταν έκανε υποβρύχιες καταδύσεις.

«Κι αυτό το μέρος με συγκινεί πολύ», είπε ο Νάιτ ενώ βρισκόμασταν στο Χέιγουορντ Φιλντ. «Εξάλλου, εδώ “γεννήθηκα”».

phil-knight-lee-cowan-stands-620
Ο Φιλ Νάιτ με τον ανταποκριτή Λι Κόουαν

Το Πανεπιστήμιο Όρεγκον έχει προσφέρει κι αυτό κάτι στη Nike ως ανταπόδοση – μια σημαντική πλατφόρμα προώθησης για τις στολές, τα κράνη και, φυσικά, τα παπούτσια της.

Ο Φιλ Νάιτ ήθελε να γράψει ιστορία ως αθλητής. Αλλά τελικά ο «αγώνας» που έδωσε ήταν διαφορετικός κι έβαλε το «φτερό» στον χάρτη του αθλητισμού για πάντα.

«Μπορείς να φανταστείς τον εαυτό σου να έχει κάνει κάτι άλλο;» ρώτησε ο Κόουαν.

«Όχι. Ως προς αυτό είμαι ευλογημένος», απάντησε ο Νάιτ. «Δε θα μπορούσα να φανταστώ καλύτερη ζωή».

Αναδημοσίευση από CBS News 
Share Button

The Author

Η ομάδα των Εκδόσεων Ψυχογιός

Όταν κλείνει ένα βιβλίο, ανοίγει ένας κύκλος επικοινωνίας. Ζήστε την εμπειρία. Εσείς κι εμείς πάντα σ' επαφή!