Δικαιώματα των παιδιών ‒ ένα διαχρονικό ζητούμενο

kids_rights_2
Share Button

Όλα τ’ αστέρια τ’ ουρανού αν πέσουνε στη γη,
κάθε καρδιά μικρού παιδιού θα κάνει μια ευχή.
Κι αν κάθε ευχή σαν προσευχή ακούσει ο Θεός,
θα γίνει τ’ όνειρο ζωή κι ο κόσμος πιο καλός.

Η 20ή Νοεμβρίου και η 11η  Δεκεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα των Δικαιωμάτων του Παιδιού και Παγκόσμια Ημέρα του Παιδιού αντίστοιχα, είναι αφιερωμένες στην υπέρτατη αξία προστασίας της παιδικής ηλικίας και ζωής. Οι δύο αυτές μέρες, που συνοδεύονται από αφιερωματικές εκδηλώσεις, αν και θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται σαν μια παγκόσμια γιορτή του παιδιού, αποτελούν, ιδιαίτερα στις μέρες μας, αφορμή κριτικής και αυτοκριτικής για τον κόσμο που καθημερινά προσφέρουμε στα παιδιά μας, έναν κόσμο που εισβάλλει κυριαρχικά και απειλεί να ακυρώσει και αυτό ακόμα το δικαίωμα στην παιδική ηλικία.

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού του ΟΗΕ συνιστά το επίσημο και σπουδαιότερο κείμενο προστασίας του παιδιού. Ξεκίνησε με πρωτοβουλία της πολωνικής κυβέρνησης και της UNICEF.

Η σύμβαση, που υπογράφηκε το 1989 από τα κράτη-μέλη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, ρυθμίζει τις υποχρεώσεις των κρατών για την προστασία και προαγωγή των δικαιωμάτων του παιδιού. Αποτελείται από 54 άρθρα και περιλαμβάνει τρεις μεγάλες κατηγορίες δικαιωμάτων.

  • Η πρώτη κατηγορία αφορά την προστασία του παιδιού από κάθε μορφή κακοποίησης, εκμετάλλευσης, διάκρισης και ρατσισμού.
  • Η δεύτερη περιλαμβάνει παροχές δικαιωμάτων στην εκπαίδευση, στην υγεία, στην πρόνοια και στην ψυχαγωγία.
  • Η τρίτη σχετίζεται με τη συμμετοχή των παιδιών στην έκφραση γνώμης, στην πληροφόρηση και στον ελεύθερο χρόνο.

Σημαντικά άρθρα της σύμβασης αναφέρονται σε έννοιες όπως ταυτότητα, ιθαγένεια, ιδιωτική ζωή, εκπαίδευση, υγεία, ασφάλεια, νομική κάλυψη, καθορίζοντας με σαφήνεια ένα πλαίσιο δικαιωμάτων και αρχών που πρέπει να γίνονται αποδεκτά και σεβαστά αναφορικά με την παιδική ηλικία.

Οι σύγχρονες, αρνητικές για τα παιδιά, εξελίξεις σε παγκόσμιο επίπεδο τα τελευταία χρόνια (πόλεμοι, ανάπτυξη φονταμενταλισμού, σεξουαλική κακοποίηση, παιδική εργασία) δημιούργησαν συνθήκες ίδρυσης πολλών νέων οργανώσεων που ασχολούνται με το παιδί και τα δικαιώματά του, όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο εξασφάλισης προστασίας και παροχών για περιπτώσεις παιδιών που βρίσκονται σε συνθήκες απειλής ή εγκατάλειψης. Σε διακρατικό επίπεδο ιδρύθηκαν φορείς, αρχές προστασίας, σωματεία και εταιρείες που παρέχουν αμέσως τηλεφωνική υποστήριξη και νομική κάλυψη σε ευαίσθητες περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων των παιδιών.

Η παιδική ηλικία, όμως, δεν απειλείται μόνο άμεσα, αλλά και έμμεσα. Η τεχνολογική ανάπτυξη και η συνακόλουθη πρόσβαση του παιδιού στη διαχείριση της πληροφορίας και στον κυβερνοχώρο, που έως τον 20ό αιώνα αποτελούσε προνόμιο των ενηλίκων, κλονίζει τα όρια ανάμεσα στο παιδί και στον ενήλικα. Έτσι, το παιδί, από μια μικρογραφία του ενήλικα (homunculus), όπως εσφαλμένα αντιμετωπιζόταν έως τον 20ό αιώνα, μετατρέπεται πια εξαιτίας άλλων παραγόντων σε έναν εν δυνάμει ενήλικα μέσα από την πρόσβαση στο διαδίκτυο και τη δυναμική της σχέσης που αναπτύσσεται στο πλαίσιό του, με όλους τους κινδύνους που εγκυμονεί η εξάρτηση από αυτό.

Ένας χώρος που προσπαθεί να δει το παιδί ολιστικά και να καλύψει όχι μόνο το δικαίωμά του στην αισθητική απόλαυση, αλλά και να συμβάλει στη διαχείριση ευαίσθητων καταστάσεων, σχέσεων και συναισθημάτων είναι και ο χώρος της παιδικής λογοτεχνίας.

Τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα τα λογοτεχνικά βιβλία για παιδιά παρακολουθούν εκ του σύνεγγυς τα πολλαπλά όσο και σύνθετα προβλήματα που η εποχή μας δημιουργεί σε σχέση με ευαίσθητες καταστάσεις και δεδομένα που αφορούν την παιδική ηλικία.

Στο πλαίσιο αυτής της ανάγκης και δυναμικής της παιδικής λογοτεχνίας γεννήθηκε η ιδέα για το παραμύθι Το γελαστό μπαλόνι, ένα βιβλίο που προσπαθεί να μιλήσει στις μικρές ηλικίες για το ευαίσθητο ζήτημα της διαχείρισης των δικαιωμάτων.

Βασικοί στόχοι του βιβλίου είναι η διατήρηση αφενός της λογοτεχνικής απόλαυσης και αφετέρου ο προβληματισμός και η ενσυναίσθηση, που επιχειρείται να καλλιεργηθεί στα παιδιά. Απώτερος σκοπός είναι να μπει το παιδί στη θέση του άλλου και βιωματικά να κατανοήσει έννοιες όπως η διαφορετικότητα, τα δικαιώματα, οι ανάγκες, η ισότητα, η ελευθερία έκφρασης ‒ πληθώρα δικαιωμάτων που θεωρούνται αυτονόητα για τα παιδιά των δυτικών κοινωνιών, αλλά όχι και για τα υπόλοιπα.

Στο βιβλίο, μέσα από τη χρήση των παραμυθο-ηρώων που χάνουν τα δικαιώματά τους, επιχειρείται η επαφή του παιδιού με αγαπημένους και οικείους χαρακτήρες των πρώτων του αναγνωσμάτων. Η Κοκκινοσκουφίτσα στερείται του δικαιώματος να κυκλοφορεί με ασφάλεια στο δάσος, τα Τρία Γουρουνάκια δεν μπορούν να έχουν ένα γερό σπιτάκι που να μην απειλείται από κάποιον λύκο, το Παπάκι κάνει έκκληση να γίνει σεβαστή η διαφορετικότητά του και να μην αποκαλείται ασχημόπαπο. Άραγε πόσα παιδιά στον πλανήτη δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν με ασφάλεια στις μέρες μας; Πόσα σπίτια απειλεί ο πόλεμος; Πόσες φορές δε γίνεται αποδεκτή και σεβαστή η διαφορετικότητα;

Αναπόφευκτα, η σκέψη μας γυρίζει αρκετά χρόνια πίσω. Από την εμβληματική φωτογραφία του 1972 που έκανε τον γύρο του κόσμου και απεικόνιζε την εννιάχρονη Βιετναμέζα Κιμ Πουκ να τρέχει μαζί με άλλα παιδιά για να σωθεί από τις βόμβες ναπάλμ έχουν περάσει 43 χρόνια. Έχουν μεσολαβήσει η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, έχουν γραφτεί χιλιάδες άρθρα, η παιδική ηλικία έχει βρεθεί στο επίκεντρο των κοινωνιολογικών μελετών. Η πραγματικότητα, ωστόσο, που βιώνουν αμέτρητα παιδιά σε όλο τον κόσμο είναι αμείλικτα τραγική.

Κοντά στο σπίτι μας, στη γενέθλια θάλασσα του αρχιπελάγους, στο Αιγαίο της Σαπφούς, του Αρχίλοχου και του Ελύτη, ξεβράζονται σώματα παιδιών θυμάτων της προσφυγιάς, της αναζήτησης μιας καλύτερης μοίρας. Παρά το σπουδαίο επίτευγμα της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, δυστυχώς σήμερα ο δυτικός κόσμος χύνει κροκοδείλια δάκρυα για τα παιδιά θύματα των πολέμων, τα παιδιά-εργάτες, τα παιδιά των φαναριών, τα παιδιά θύματα εκμετάλλευσης, τα κακοποιημένα παιδιά.

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού κινδυνεύει να μετατραπεί σε ένα κενό γράμμα, μιαν απλή υπόμνηση, μια φολκλορική μέρα, ένα βολετό άλλοθι.

Άραγε τα δικαιώματα του παιδιού γιορτάζουν μόνο μία μέρα;

Δεν είναι καθημερινό άθλημα και στοίχημα για καθέναν από εμάς, στοίχημα που δοκιμάζει το μέτρο της ανθρωπιάς και της καρδιάς μας;

Αν η απάντηση στο τελευταίο ερώτημα είναι ναι, τότε υπάρχει ελπίδα.

Αν είναι όχι, ας αναλογιστούμε τα πρόσφατα λόγια του μικρού παιδιού το οποίο υπήρξε θύμα του παράλογου πολέμου στη Συρία, που λίγο πριν φύγει για τη γειτονιά των αγγέλων, πρόλαβε με την αλήθεια του να χαράξει ανεξίτηλα την εποχή μας:

«Θα τα πω όλα στον Θεό…»

Share Button

The Author

Γιώργος Κατσέλης

Ο Γιώργος Κατσέλης είναι συγγραφέας λογοτεχνικών βιβλίων για παιδιά και εκπαιδευτικός. Κατάγεται από την Ασωπία Βοιωτίας. Σπούδασε στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Αθηνών, απ’ όπου έλαβε επίσης μεταπτυχιακό δίπλωμα στη Λογοτεχνία. Συνέχισε τις σπουδές του στη Φιλοσοφική Σχολή, στο Τμήμα Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης του Πανεπιστημίου Αθηνών καθώς και στο Μαράσλειο Διδασκαλείο. Από τις Εκδόσεις Ψυχογιός κυκλοφορούν τα βιβλία του Η δέκατη τρίτη θεά και τα κλεμμένα γλυπτά, Στον πλανήτη της Φαντασίας και Οι Πειρατές της Καταστροφικής. Περισσότερα στοιχεία για τον συγγραφέα και τα βιβλία του στο προσωπικό του ιστολόγιο: Επικοινωνία:georgekatselis@gmail.com georgekatselis.blogspot.gr